Protezy podudzia nazywane są również protezami goleni i stosowane są w przypadku amputacji poniżej kolana.

Od wielu lat stosuje się kilka rozwiązań konstrukcyjnych łączących sztuczną nogę z amputowaną kończyną.
Największym problemem z jakim borykali się konstruktorzy było odpowiednie połącznie protezy z „kościstym kikutem” tak, aby można było w pełni wykorzystać pozostałą część nogi do dynamicznego, a zarazem wydolnego poruszania się po różnych powierzchniach. Ze względu na brak tkanki miękkiej na kikucie podudzia, wszelkie powstałe siły wynikające z luzów pomiędzy kikutem a protezą (lejem wewnętrznym) były przyczyną dolegliwości bólowych i obtarć.

W przypadku protez podudzia, poza znanymi systemami (np. konwencjonalne wkładki z pedilinu, campolitu, kampolitu, z tulejką udową itp. itd.), które niestety nie eliminują luzów w protezie i wpływają na duży dyskomfort w poruszaniu się, stosuje się coraz powszechniej nowe technologie leja, których zadaniem jest poprawa:

stanu kikuta (np. długość, kształt, stan tkanek miękkich),
komfortu noszenia,
stabilizacji i właściwy kontakt,
sterowania protezą.

Stan kikuta (np. długość, kształt, stan tkanek miękkich), waga Użytkownika mają wpływ na optymalną formę leja (materiał, konstrukcja) oraz na system zawieszenia (podciśnienie, pin-zamek).
W tym celu wykorzystuje się następujące materiały i systemy, które są u nas standardowym rozwiązaniem w każdej protezie z lejem pełnokontaktowym:

System Harmony® firmy Otto Bock – system oparty na pompie podciśnieniowej z rotacją podudzia oraz amortyzacją podczas stąpania na protezie. Wyposażony on jest w specjalny lej wewnętrzny tzw. liner poliuretanowy, którego właściwości w połączeniu z pompą dają najlepsze przyleganie (zminimalizowane zbędne luzy) leja do skóry kikuta, rozkładają nacisk na całą powierzchnię, powodują najlepsze czucie proprioceptywne (czucie głębokie, odczuwanie położenia nogi/protezy) pozwalające na pełną kontrolę nad protezą.
System podciśnieniowy w protezie podudzia może być wykorzystany również w wersji tańszej. Stosuje się go w połączniu z wentylem jednokierunkowym z liner-em silikonowym z membraną (np. Liner Iceross Seal-In® X5 firmy Ossur) lub z lejem poliuretanowym lub elastomerowym-żelowym (np. Liner PU, Liner Alps, Liner Balance TPE) z kapą kolanową z copolimeru. System ten jest uniwersalny i przydatny właściwie dla każdego pacjenta po amputacji podudzia. Rodzaj materiału (silikon, poliuretan, copolimer/elastomer/żel) jaki zalecamy w protezie, zależy od stanu kikuta (kształt, długość, stan skóry, przeszczepy, miejsca bolesne itp. itd.) i aktywności pacjenta. Aby dobrać optymalne rozwiązanie, musimy poznać potencjalnego Użytkownika protezy i zweryfikować jego oczekiwania.
System z pin (zamek z lejem kikutowym) jest rozwiązaniem powszechnie znanym i standardowym w wielu krajach. Ma on oczywiście swoich zwolenników i posiada istotne walory przydatne wielu Użytkownikom. Liner-y na Pin:

Silikon Liner – dobre przyleganie, kompresja, duża wytrzymałość i uniwersalność (wszystkie walory silikonu są tu wykorzystane), prosta higiena, komfort i pielęgnacja, właściwości antybakteryjne (Sanitized®, jony srebra). Bóle fantomowe mogą być również minimalizowane przez właściwy liner silikonowy.
Copolimer Liner – komfort, pielęgnacja, ochrona skóry, właściwości termoplastyczne, działanie antyoksydacyjne („zwalczenie wolnych rodników”).
Poliuretan Liner – najwyższy komfort i wygoda, właściwości płynne, najdelikatniejszy i wymagający dbałości i higienę.

Kluczem do sukcesu jest lej pełnokontaktowy, który jest również zależny od systemu i materiału leja. Pełen kontakt nie ma nic wspólnego z tzw. lejem lub kikutem oporowym znanym z literatury, a odnosi się do optymalnego rozłożenia nacisku na tkanki miękkie kikuta, aby wyeliminować ból, obtarcia i zwiększyć komfort noszenia protezy.

Zależnie od zróżnicowanych potrzeb i uwarunkowań Użytkownika protezy, dobieramy najbardziej optymalny system i rodzaj leja zwłaszcza dla osób po amputacji urazowej i w wyniku cukrzycy. Dla diabetyków mamy sprawdzone rozwiązania i systemy leja.

W protezie podudzia można oczywiście stosować również różnego rodzaju materiały do konstrukcji nośnych protezy. Najlepsze i zarazem najdroższe są elementy z włókna węglowego tytanu. Jako elementy nośne w protezie mogą być wykorzystane różnego rodzaju stopy aluminium (np. aluminium lotnicze, aluminium stosowane w przemyśle motoryzacyjnym i rowerowym) o wysokich właściwościach wytrzymałościowych i niskiej wadze. Najtańsze rozwiązanie to stal nierdzewna, zalecana u osób o stosunkowo wysokiej wadze ciała i pracujących fizycznie (noszenie dużych ciężarów).

Bardzo istotnym elementem w protezie kończyny dolnej jest stopa protezowa. Pełni ona funkcję podporową (dla osób mało mobilnych) i wspomaga przekolebanie (ułatwia odbicie z palców), inicjując w łatwy sposób krok. Im stopa jest bardziej elastyczna i posiada bardziej aktywny rdzeń wewnętrzny, pozbawiony wkładek tłumiących, tym oddaje ona więcej energii. Jest to szczególnie istotne dla osób aktywnych. Nie zawsze dynamika idzie w parze z komfortem i wygodą, dlatego też stworzono różne stopy dla różnych Użytkowników.

W przypadku osób spacerujących lub biegających po nierównym terenie (np. piasek na plaży, podłoże leśne, śnieg, góry) istotne są 2 aspekty:

amortyzacja i tłumienie nierówności poprzez stabilne podparcie na protezie,
dynamiczne odbicie wykorzystujące zmagazynowaną energię w protezie.

Można to osiągnąć w różny sposób:

poprzez odpowiednią konstrukcję stopa/pokrycie stopy (tzw. muszla, Cover) – osobne elementy połączone ze sobą tak, aby zwiększyć płaszczyznę podparcia na protezie (stopa z butem układa się na podłożu, a proteza nie obciąża kolana i kikuta);
poprzez rozdzielną konstrukcję stopy i/lub np. pięty (rdzeń wewnętrzny z włókna węglowego jest podzielony wzdłuż co ułatwia inwersję i ewersję stopy);
poprzez „wirtualny staw skokowy”, który tłumi siły powstałe w wyniku uderzenia piętą o podłoże i pozostałą część energii przekazuje na przodostopia ułatwiając odbicie z palców;
poprzez specjalne adaptery skrętne ułatwiające harmonijny chód;
poprzez pionowy amortyzator, który tłumi niekorzystne siły i oddaje energię w czasie wykonania kroku.
Najbardziej zaawansowane konstrukcje posiadają właściwie wszystkie wyżej wymieniowe właściwości w jednym. Ma to oczywiście wpływ na cenę ale również może być przyczyną dyskomfortu w protezie jeśli niewłaściwie zostaną one dobrane.

Naszym zadaniem jest właściwy dobór systemu i materiału leja oraz montaż właściwej stopy z adapterami. Rodzaj materiału stanowi czasami drugorzędne znaczenie. Osoby o mniejszej dynamice chodu (chodzące powoli i delikatnie), znajdą dla siebie również stopy komfortowe, w których coraz powszechniej stosowane są rdzenie z włókna węglowego. Alternatywne zaawansowane technologicznie tworzywa sztuczne posiadają już podobną cenę do coraz powszechniej stosowanych włókien węglowych. Duża różnorodność i powszechność kompozytów węglowych, pozwoliła na zastosowanie ich w bardzo ekonomicznych (tańszych) rozwiązaniach. Nie można już dziś mówić, że protezy z włókien węglowych są tylko dla sportowców. Oni używają zupełnie innych laminatów i kompozytów z włókien węglowych.

Proteza podudzia